voor scholen

De Amsterdamse Familieschool

De Amsterdamse Familieschool (AFS) is een vernieuwend initiatief van de Gemeente Amsterdam. Het doel van deze aanpak is om de leefwerelden van kinderen binnen en buiten de school meer op elkaar af te stemmen. Het gezin en de school spelen beide een onmisbare rol in de ontwikkeling van kinderen. Om kinderen optimaal voor te bereiden op de toekomst, is het belangrijk dat de school intensief samenwerkt met ouders. De Amsterdamse Familieschool wordt een plek waar kinderen breed leren, waar ouders intensief betrokken zijn en waar een aanbod is om gezinnen extra te ondersteunen. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is dat alle kinderen dezelfde kansen moeten krijgen om zich te ontplooien tot de beste versie van zichzelf.

Binnen het huidige programma krijgen negen scholen de mogelijkheid om een Amsterdamse Familieschool te worden. Meer informatie over de AFS-aanpak is te vinden op de website van de Gemeente Amsterdam.

Waarom dit onderzoek?

Uniek aan het AFS-initiatief is dat deelnemende scholen zelf hun aanpak vormgeven om dit gemeenschappelijke doel te bereiken. Waar veel onderwijsinterventies van buitenaf worden ontworpen en vervolgens op scholen worden ingevoerd, ligt de regie in de AFS-aanpak bij de scholen. Scholen kennen hun leerlingen immers het allerbeste en hebben goed zicht op wat er nodig is om gezinnen te versterken en kansengelijkheid voor kinderen te vergroten.

Het Amsterdamse Familieschool Onderzoek is opgezet om te evalueren hoe een dergelijke, niet eerder uitgevoerde aanpak werkt. Het onderzoek zal gedurende 3 jaar de resultaten van de AFS-aanpak in kaart brengen. Welke plannen hebben de toekomstige Amsterdamse Familiescholen? Leidt meer betrokkenheid van ouders bij school tot verbeterde schoolgang van kinderen? En, voelen ouders en kinderen zich prettiger als er vanuit school meer tijd is voor de thuissituatie van gezinnen? Deze en andere vragen staan centraal in dit onderzoek.

Onderzoekers

Universiteit van Amsterdam en Hogeschool van Amsterdam

Looptijd

2020-2023

Doelgroep

Leerlingen, ouders en leerkrachten van de Amsterdamse Familiescholen
(groep 4 t/m 8)

Financiering

Gemeente Amsterdam

Hoe gaan we dat doen?

Het Amsterdamse Familieschool Onderzoek bestaat uit verschillende fasen, meetmomenten en meetmethoden

3 onderzoeksfasen

In de inventarisatiefase verkennen we de plannen van de verschillende Amsterdamse Familiescholen en stellen we de beginsituatie van leerlingen en gezinnen vast. In de evaluatiefase monitoren we de implementatie van de AFS-aanpak en brengen we in kaart welke veranderingen optreden bij leerlingen en gezinnen. In de rapportagefase analyseren we de verzamelde gegevens en rapporteren we onze bevindingen over de werkzame elementen van de AFS-aanpak.

Interviews

Door middel van interviews met leerkrachten en schoolpersoneel inventariseren we welke activiteiten scholen ontplooien binnen het Amsterdamse Familieschool initiatief en brengen we in kaart wat hun ervaringen zijn met de implementatie van deze nieuwe aanpak. Daarnaast interviewen we in de evaluatiefase een aantal ouders en leerlingen om diepgaand inzicht te verkrijgen in hoe zij de nieuwe activiteiten en aanpak van de Amsterdamse Familieschool ervaren.

Vragenlijsten

Gedurende de looptijd van het onderzoek vullen leerlingen, ouders en leerkrachten meerdere keren een vragenlijst in. Hiermee krijgen we inzicht in de veranderingen die de Amsterdamse Familieschool aanpak teweeg brengt. De vragenlijsten richten zich op verschillende domeinen, zoals schoolprestaties van leerlingen, hun gedrag en hun zelfbeeld. Aan ouders stellen we vragen over het gedrag van hun kind(eren), alsook hun eigen welbevinden en eventuele stress die zij ervaren bij de opvoeding.

Wat houdt deelname aan het onderzoek in?

Cohort design

Het Amsterdamse Familieschool Onderzoek loopt van schooljaar 2020-’21 tot schooljaar 2022-’23. We maken gebruik van een cohort design, waarin we leerlingen van AF-scholen in groep 4, 5 en 6 voor drie jaar volgen (A, B, C in de afbeelding rechts). In schooljaar 2021-’22 voegen we een tweede lichting van groep 4 toe aan het onderzoek (D).

Inventarisatiefase

De inventarisatiefase loopt van juli 2020 tot juni 2021. Deze fase heeft als doel in kaart te brengen welke plannen en nieuwe activiteiten de scholen ontwikkelen binnen de AFS-aanpak. De onderzoekers zullen de Amsterdamse Familiescholen bezoeken en per school 2 à 3 leerkrachten of medewerkers interviewen. Halverwege het schooljaar vindt een tussenmeting voor leerkrachten plaats, bedoeld om de ontwikkeling en implementatie van de AFS-plannen extra te kunnen monitoren. Leerkrachten vullen daarvoor een korte vragenlijst in waarin zij aangeven in hoeverre zij op de hoogte zijn van de AFS-plannen en in hoeverre deze al worden uitgevoerd.

Daarnaast heeft de inventarisatiefase als doel de beginsituatie (baseline) bij leerlingen en gezinnen vast te stellen middels een tweetal vragenlijsten. Het invullen van de vragenlijst duurt per keer maximaal 30 minuten voor ouders en 40 minuten voor leerlingen. 

Evaluatiefase

De evaluatiefase loopt van juli/augustus 2021 tot juni 2023. Deze fase heeft als doel veranderingen sinds de invoering van de AFS-aanpak te meten. Hiertoe zullen leerlingen, ouders en leerkrachten van de deelnemende groepen tweemaal per jaar een vragenlijst invullen. De vragenlijsten zijn grotendeels dezelfde als in de inventarisatiefase. Daarnaast zullen met een aantal ouders en leerlingen diepte-interviews worden afgenomen om inzicht te verkrijgen in hun ervaringen met de AFS-aanpak.

In de evaluatiefase vinden tevens twee tussenmetingen voor leerkrachten plaats, bedoeld om de implementatie van de AFS-aanpak te monitoren. Via een korte vragenlijst geven leerkrachten aan in hoeverre de AFS-plannen die in de inventarisatiefase zijn ontwikkeld daadwerkelijk worden uitgevoerd en waar zij tegenaan lopen in de implementatie van de AFS-aanpak. 

Cohort design van het Amsterdamse Familieschool Onderzoek
Timeline van het Amsterdamse Familieschool Onderzoek

Meetmomenten

Er zijn twee reguliere meetmomenten per schooljaar, namelijk na de herfstvakantie (oktober/november) en voor de zomervakantie (juni). Leden van het onderzoeksteam zullen bij de meetmomenten op school aanwezig zijn om leerlingen en ouders te ondersteunen met het invullen van de vragenlijsten. Dit gebeurt in overleg met de scholen. Tussenmetingen voor leerkrachten vinden plaats in januari/februari van ieder schooljaar. 

Toestemming

Leerlingen hebben toestemming van hun ouders nodig om de vragenlijsten in te vullen. Leerlingen zonder toestemming vullen de vragenlijsten niet in. Deze leerlingen mogen wel deelnemen aan de AFS-activiteiten; het onderzoek staat los van de AFS-aanpak binnen scholen.

Onderzoeksvragen

Welke